به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، محمدجواد استادی، رئیس حوزه ریاست و روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی مشهد، امروز یکشنبه ۹ فروردینماه در سلسله نشستهای «تالار گفتوگو» با موضوع «عصر رسانه» که در رواق کتابِ رواق امام خمینی(ره) حرم مطهر رضوی برگزار شد، به بررسی نقش رسانهها در تبیین گفتمان مقاومت و جنگ روایتها پرداخت.
پیچیدهترین نبرد نرم و سخت قرن اخیر
استادی با اشاره به شرایط کنونی جهان اظهار کرد: امروز در حال تجربه یکی از پیچیدهترین نبردهای نرم و سخت قرن اخیر هستیم. در چنین شرایطی واکاوی دقیق اتفاقات و فهم درست پدیدهها اهمیت زیادی دارد و اگر بتوانیم بخشی از این مسائل را برای جامعه تبیین کنیم، گام مهمی برداشتهایم.
وی با اشاره به نقش تعیینکننده رسانهها در تحولات معاصر افزود: در دنیای امروز رسانهها نقشی فوقالعاده در شکلدهی به افکار عمومی دارند؛ چه رسانههای جانبدار و چه رسانههایی که خود را مستقل معرفی میکنند. در این میان موضوعاتی مانند مدیریت رسانه، سواد رسانهای، دروازهبانی رسانهای، گفتمان رسانه و جنگ رسانهای از مسائل مهمی است که باید به آنها توجه کرد.
رئیس حوزه ریاست دفتر تبلیغات اسلامی مشهد با تأکید بر ضرورت فهم دقیق مفاهیم در تحلیل مسائل اجتماعی گفت: یکی از مشکلات جدی ما در مواجهه با پدیدهها، نداشتن شناخت دقیق از مفاهیم است؛ اگر تعریف ما از یک پدیده دقیق نباشد، شناخت درستی هم شکل نمیگیرد و در نتیجه کنشهای ما نیز نمیتواند مبتنی بر عقلانیت و اندیشه باشد.
وی ادامه داد: امروز وقتی از جنگ سخن میگوییم، باید بدانیم که با نوعی از جنگها مواجه هستیم که در ادبیات جدید از آن به عنوان «جنگهای هیبریدی» یاد میشود؛ جنگهایی که فقط در میدان نظامی رخ نمیدهد. در این جنگها تنها آنچه در میدان رخ میدهد مهم نیست، بلکه چرایی و چگونگی وقوع آن اتفاق اهمیت بیشتری دارد.
جنگ امروز، جنگ روایتها است
استادی با اشاره به مفهوم جنگ روایتها تصریح کرد: آنچه امروز در جهان با آن مواجه هستیم، در واقع جنگ روایتهاست. ممکن است یک درگیری نظامی در مقطعی پایان یابد، اما پس از پایان آن، نبرد روایتها با شدت بیشتری ادامه پیدا میکند.
وی گفت: تردیدی نیست که درگیریهای نظامی در نهایت پایان مییابد، اما پس از آن، عرصه روایت و تفسیر رخدادها آغاز میشود و کشورها تلاش میکنند روایت خود از واقعیت را به افکار عمومی جهان تحمیل کنند.
این پژوهشگر حوزه رسانه با اشاره به مفاهیم «جنگ شناختی» و «جنگ ادراکی» اظهار کرد: جنگ ادراکی به این معناست که دشمن تلاش میکند شیوه درک و فهم ما از پدیدهها را تغییر دهد؛ وقتی انسان با یک موضوع مواجه میشود، نوع برداشت او از آن موضوع تعیینکننده نوع واکنش اوست.
وی افزود: هر فردی بر اساس هویت، تاریخ، دانش و تجربه خود از یک پدیده برداشت متفاوتی دارد. دشمن تلاش میکند همین نظام ادراکی را تغییر دهد؛ یعنی اگر بتواند شیوه درک مردم از یک پدیده را هدایت کند، در واقع رفتار آنها را نیز هدایت خواهد کرد.
استادی با اشاره به فعالیت رسانههای معارض گفت: یکی از دلایل فعالیت گسترده برخی رسانههای فارسیزبان خارج از کشور همین مسئله است؛ آنها تلاش میکنند نظام ادراکی مخاطب را تحت تأثیر قرار دهند و برداشت جامعه از رویدادها را تغییر دهند.
وی در ادامه به تبیین مفهوم گفتمان پرداخت و اظهار کرد: یکی از مشکلات ما این است که از واژههایی مانند «گفتمان» زیاد استفاده میکنیم، اما گاهی معنای دقیق آن برای بدنه جامعه روشن نیست.
استادی گفت: گفتمان در معنای علمی خود به معنای گفتوگو نیست. گفتمان در واقع یک چارچوب یا «فریم معنایی» است؛ مانند پنجرهای که از طریق آن به یک واقعیت نگاه میکنیم.
وی توضیح داد: تصور کنید باغ بزرگی وجود دارد و شما پنجرهای را در نقطهای از خانه قرار میدهید. از آن پنجره فقط بخشی از باغ دیده میشود؛ بنابراین برداشت شما از باغ به همان بخشی محدود میشود که از آن زاویه مشاهده میکنید. گفتمان نیز چنین کارکردی دارد و زاویه دید خاصی برای فهم واقعیت ایجاد میکند.
رئیس حوزه ریاست دفتر تبلیغات اسلامی مشهد با اشاره به عناصر گفتمان مقاومت گفت: مقاومت صرفاً به معنای کنش نظامی نیست. مقاومت مجموعهای از مفاهیم مانند ایستادگی در برابر سلطه، دفاع از کرامت انسانی، حق تعیین سرنوشت، مقابله با تحقیر، مبارزه با اشغال و تلاش برای استقلال است.
وی افزود: وقتی از گفتمان مقاومت سخن میگوییم، در واقع از چارچوبی معنایی صحبت میکنیم که این مفاهیم را در کنار هم قرار میدهد و به جهانیان امکان میدهد این عناصر را از زاویهای که ما مدنظر داریم ببینند.
استادی با تأکید بر اهمیت روایت در رسانهها اظهار کرد: یکی از اشتباهات رایج این است که روایت را با خبر یکسان میدانیم، در حالی که این دو با یکدیگر تفاوت دارند.
وی برای توضیح این موضوع مثال زد و گفت: ممکن است رئیسجمهور سخنرانی واحدی انجام دهد، اما وقتی فردای آن روز تیتر چند روزنامه مختلف را میبینید، احساس میکنید چند سخنرانی متفاوت انجام شده است. دلیل این مسئله تفاوت روایتهاست.
استادی ادامه داد: روایت در واقع سازماندهی اطلاعات در قالب یک داستان معنادار است. خبر فقط اطلاع میدهد که چه اتفاقی افتاده، اما روایت معنا و تصویر ذهنی از آن اتفاق میسازد.
وی تصریح کرد: خبر اطلاعات میدهد، اما روایت ذهن و قلب مخاطب را درگیر میکند و همین مسئله باعث میشود مخاطب در ناخودآگاه خود به یک برداشت مشخص برسد.
رئیس حوزه ریاست و روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی مشهد با انتقاد از عملکرد رسانههای داخلی گفت: متأسفانه رسانههای ما در حوزه روایتسازی عملکرد ضعیفی دارند، در حالی که رسانههای غربی بهطور جدی از این ابزار استفاده میکنند.
وی افزود: بسیاری از آثار سینمایی یا رسانهای غربی با وجود آنکه بر پایه واقعیت نیستند، اما از طریق روایت قوی میتوانند ذهن مخاطب را تحت تأثیر قرار دهند.
استادی در ادامه به برخی کارکردهای رسانه در شکلگیری واقعیت اجتماعی اشاره کرد و گفت: نخستین کارکرد رسانه «انتخاب» است؛ یعنی رسانه تصمیم میگیرد از میان هزاران رویداد، کدام را به مخاطب منتقل کند.
وی ادامه داد: کارکرد دوم «برجستهسازی» است. رسانه پس از انتخاب موضوع، آن را به گونهای برجسته میکند که در ذهن مخاطب اهمیت بیشتری پیدا کند.
وی همچنین به «چارچوببندی» به عنوان کارکرد سوم اشاره کرد و افزود: رسانهها با قاببندی خاصی از واقعیت، زاویه دید مشخصی برای مخاطب ایجاد میکنند و همین قاببندی میتواند برداشت مخاطب از واقعیت را تغییر دهد.
استادی تأکید کرد: در رسانه هیچ واژه یا تصویری خنثی نیست. انتخاب یک واژه، یک تصویر یا حتی زاویه دوربین میتواند معنای خاصی را به مخاطب منتقل کند.
وی با اشاره به تأثیر عناصر بصری گفت: حتی در عکاسی نیز زاویه دوربین میتواند برداشت مخاطب را تغییر دهد؛ اگر از یک سوژه از زاویه پایین عکس بگیرید، حس متفاوتی منتقل میشود نسبت به زمانی که همان سوژه از زاویه بالا ثبت شود.
سرمایه نمادین؛ نقطه قوت رسانه در ایران
رئیس حوزه ریاست دفتر تبلیغات اسلامی مشهد یکی از نقاط قوت رسانه در ایران را «سرمایه نمادین» دانست و گفت: سرمایه نمادین یعنی مجموعهای از ارزشها و باورهایی که در جامعه وجود دارد و میتواند به رسانه قدرت اثرگذاری بدهد.
وی افزود: نمونه این سرمایه نمادین را میتوان در حضور مردم در مناسبتهای دینی و ملی مشاهده کرد؛ حضوری که نشاندهنده ظرفیت فرهنگی و اجتماعی جامعه است.
استادی با اشاره به ماهیت تقابلهای جهانی گفت: آنچه امروز در جهان جریان دارد، صرفاً یک جنگ نظامی نیست؛ بلکه تقابل دو اندیشه است.
وی توضیح داد: یک سوی این تقابل، اندیشهای قرار دارد که انسان را صرفاً ابزاری در نظام سرمایهداری میبیند و سوی دیگر، اندیشهای است که برای انسان کرامت قائل است.
رئیس حوزه ریاست و روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی مشهد تصریح کرد: انقلاب اسلامی با تکیه بر همین نگاه شکل گرفت؛ نگاهی که بر کرامت انسان و استقلال ملتها تأکید دارد و همین مسئله باعث شده است تقابلهای گستردهای در عرصه جهانی شکل بگیرد.
وی تأکید کرد: مقاومت را نباید فقط به عرصه نظامی محدود کرد. مقاومت در حوزههای فرهنگ، اقتصاد، رسانه و دانش نیز معنا دارد و اگر قرار است این گفتمان در جهان گسترش یابد، باید در همه این عرصهها تقویت شود.
انتهای پیام/
نظر شما